Odzyskanie Niepodległości Oś Czasowa

XX Wiek

1905 - Rozwój idei niepodległościowych wśród Polaków

 

Ruchy Polityczne

 

Po porażce kolejnych romantycznych zrywów powstańczych, w okresie pozytywizmu zajęto się tzw. pracą organiczną i przetrwaniem.  Jednak pod koniec dziewiętnastego wieku zaczęli pojawiać się ludzie „niepokorni”, którzy nie chcieli godzić się na status quo.  Główną myślą powstałych ruchów politycznych było odzyskanie niepodległości, ale ogólnoeuropejskie idee polityczne również odgrywały rolę.

 

W międzynarodowej myśli politycznej nikt nie chciał niepodległego państwa polskiego – Herbert Asquith premier brytyjski powiedział Paderewskiemu „Nie ma żadnej nadziei na przyszłość dla Ojczyzny Pana”.  Przed wybuchem wojny sprawę Polaków/Polski uważano za wewnętrzną sprawę zaborców.  Po wybuchu I Wojny Światowej dowództwa tych państw chciały zapewnić sobie przychylność Polaków.  Dmowski stanął po stronie Ententy a Piłsudski po stronie Państw Centralnych.

 

Konserwatyzm – Stańczycy Krakowscy

 

Stańczycy krytykowali powstańców styczniowych.  Dla nich wartością podstawową było państwo, przeciwstawiali się szlacheckiej demokracji a silna władza budziła uznanie.  Nie uczuciowe porywy, lecz trzeźwa ocena możliwości powinna decydować o działaniu.

 

Pozytywizm Warszawski

 

Najlepsze możliwości dla przyszłości Polski zapewnić mogła jedynie solidna i wydajna praca prowadzącą do gospodarczego i kulturalnego rozwoju.  Podstawową wartością była wiedza zapewniająca postęp, który mógł zmienić hierarchię społeczną.  Stąd konieczność rozpowszechnienia oświaty i tworzenia się nowej elity intelektualnej.  Rozwój gospodarczy jednak doprowadził do powstania fortun z jednej strony, a biedy z drugiej.  Myśl pozytywistyczna dała początek nowym przeciwstawnym sobie nurtom: nacjonalizmowi oraz socjalizmowi.

 

Ruch Narodowy

 

Zygmunt Miłkowski (Teodor Tomasz Jeż) założył Ligę Polską (LP), która nawiązywała do tradycji powstańczych.  Organizacja młodzieżowa Związek Młodzieży Polskiej (ZET) podporządkowała się Lidze.  W 1893 r. LP przekształciła się w Ligę Narodową (LN), której przywódca był Roman Dmowski.  Ich celem było odzyskanie niepodległości przez bierny opór – odrzucono działania powstańcze, koncentrowano się na pracy organicznej.  W 1987 r. powstała Narodowa Demokracja (ND) od akronimu pochodzi nazwa potoczna jej członków „endecy” lub Stronnictwo Narodowo Demokratyczne (SND).  Działalność skierowano na podniesienie świadomości narodowej, kult tradycji rodzimej, solidaryzm społeczny oraz odejście od idei walki zbrojnej i działań rewolucyjnych.  Przywódcami ND byli Roman Dmowski i Zygmunt Balicki.  Uważali, że Niemcy są większym zagrożeniem niż Rosja.

 

 

 

Ruch Socjalistyczny

 

Nie należy mylić ruchu socjalistycznego z komunizmem.  W 1892 r. powstał Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich (ZZSP), którego celem było utworzenie niepodległego państwa polskiego oraz reformy społeczno-polityczne.  W tym samym roku powstała Polska Partia Socjalistyczno-Demokratyczna Galicji i Śląska Cieszyńskiego (PPSD), której celem było odzyskanie niepodległości i wprowadzenie reform socjalistycznych w ramach ustroju parlamentarnego.  Przywódcami byli Ignacy Daszyński i Jędrzej Moraczewski.  W 1983 r. powstała Polska Partia Socjalistyczna (PPS), której przywódcami byli Józef Piłsudski, Stanisław Wojciechowski i Stanisław Mendelson.  Celem PPS była walka o niepodległość oraz wprowadzenie reform socjalistycznych w ramach systemu parlamentarnego.  Organizacja Bojowa PPS powstała w 1904 r.  Była grupą zbrojną  mająca na celu ochronę działalności rewolucyjnej PPS, jej demonstracji i spotkań.  Przeprowadzono szereg akcji zbrojnych, likwidując funkcjonariuszy i współpracowników rosyjskich władz okupacyjnych Królestwa Polskiego, dokonując licznych ekspropriacji na potrzeby działalności niepodległościowej i rewolucyjnej.  Działała do 1911 r.

 

 

 

Ruch Ludowy

 

Stronnictwo Ludowe (SL) powstało w 1895 r.  Celem działań było walka o prawa obywatelskie, obniżenie podatków oraz ulgi i tanie kredyty dla rolnictwa.  W 1903 r. SL przekształciło się w Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL).  Celem działań była walka o demokratyzację prawa wyborczego i reformy społeczne (m. in. parcelacja ziem dworskich – dostęp do ziemi przez ludność chłopską) i rozwój spółdzielczości.  W 1913 r. nastąpił rozłam na PSL-Piast pod przywództwem Wincentego Witosa i PSL-Lewica pod przywództwem Jana Stapińskiego.  W 1905 r. w zaborze rosyjskim powstał Polski Związek Ludowy (PZL), który walczył o polską szkołę i prawa obywatelskie.

 

Ruch Komunistyczny

 

W 1893 r. powstała Socjaldemokracja Królestwa Polskiego (SDKP), od 1900 r. Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy (SDKPiL).  Celem działań tych ugrupowań była międzynarodowa rewolucja proletariacka i wprowadzenie ustroju socjalistycznego.  Dążenia do niepodległości uważano za szkodliwe dla idei rewolucji.  Przywódcami byli Julian Marchlewski, Róża Luksemburg, Adolf Warszawski-Warski i Feliks Dzierżyński.

 

 

 

Wrócić na stronę Drogi do Niepodległości