Technika Harcerska

 

Rok Polski

 

Polska bogata jest w kulturę i obyczaje świąt kościelnych i tradycji ludowych. Nie sposób spisać wszystkiego, bogate materiały można znaleźć w różnych książkach a piękne ilustracje m.in w książce Zofii Kossak-Szczuckiej pod tytułem „Rok Polski”. Tu poznajmy choć niektóre.

 

 

 

 

 

 

 

ADWENT


Adwent jest początkiem kościelnego roku liturgicznego i rozpoczyna się cztery niedziele przed dniem Bożego Narodzenia. Dla chrześcijan jest to okres oczekiwania na przyjście Pana Jezusa. Jest to czas skupienia, ofiary, modlitw i nabożeństw. W oczekiwaniu na święta pleciono wieńce z gałązek iglastych, jak na przykład jodełki, świerku lub sosenki. Wieńce te były symbolem przetrwania ciemnych i długich zimowych dni. W środku wieńca umieszczano cztery świeczki: trzy fioletowe i jedną różową. W pierwszą niedzielę Adwentu zapalano jedną świeczkę, w następną niedzielę zapalano już dwie, aż w ostatnim tygodniu paliły się wszystkie cztery. Wzmagające światło symbolizowało nadchodzące Święta Narodzenia Jezusa, Światlości Świata.  Więcej...

 

 

 

 

 

 

 

 

ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA  6go grudnia

 

Urodzony ok. 270 w Pataarze, zmarł ok. 345. Według podań po bogatych rodzicach otrzymał w spadku znaczny majątek, którym chętnie dzielił się z ubogimi. Wyróżniał się pobożnością i miłosierdziem. Mieszkańcy Miry (w dzisiejszej Turcji) wybrali go na swojego biskupa. Znana jest historia o trzech niesprawiedliwie uwięzionych oficerach uwolnionych za jego wstawiennictwem; opowieść o trzech ubogich pannach wydanych za mąż dzięki posagom, których Święty dyskretnie im dostarczył; o trzech młodzieńcach uratowanych przez niego od wyroku śmierci; o żeglarzach wybawionych z katastrofy morskiej. Jeden z utopców statku wiozącego świętego na pielgrzymkę do Jerozolimy miał podobno zostać przez niego wskrzeszonym. Święty Mikołaj wskrzesił też trzech młodzieńców zabitych za nieuregulowanie rachunku za nocleg w gospodzie.

Do dziś utrzymuje się w Polsce zwyczaj dawania dzieciom drobnych podarunków, zostawianych dzieciom w nocy z 5go na 6go grudnia na pamiątkę ofiarności św. Mikołaja.   Więcej...

 

 

 

WIGILIA BOŻEGO NARODZENIA  24go grudnia

 

Nazwa Wigilia wywodzi się od łacińskich słów: "vigilare" - czuwać oraz "vigilia" - czuwanie, warta.

 

Święto narodzenia się Jezusa obchodzone jest bardzo uroczyście i łączy się z tym świętem wiele tradycji. Na znak że Jezus urodził się w żłobie, pod biały obrus oznaczający Pokój kładziemy siano. Czerwone świece i zieleń choinki przypominają nam że Jezus umarł dla naszego zbawienia i dał nam życie wieczne. Tradycyjnie, przy stole znajdziemy dodatkowe puste miejsce: może ono być przeznaczone dla niespodziewanego gościa (w dawnych czasach bywało, że kogoś zastała w drodze do domu zawieja śnieżna); może oznaczać, że w tym dniu przyjmujemy do grona rodzinnego osoby samotne; może nam również przypominać tych, którzy już od nas odeszli. Wieczerza zaczyna się kiedy pierwsza gwiazda zabłyśnie na niebie i wszyscy obecni łamią się opłatkiem. Opłatek wigilijny jest symbolem pojednania i przebaczenia, znakiem przyjaźni i miłości. Po odczytaniu urywka z Ewangelii lub odmówieniu modlitw, wszyscy zasiadają do stołu. Wieczerza na ogół liczy dwanaście dań postnych, na pamiątkę dwunastu apostołów. Dania te się różnią zależnie od regionów Polski. Najczęściej jest podawany czerwony barszcz z uszkami lub zupa grzybowa, ryby pod różnymi postaciami, m.in. śledź i karp w białym sosie. Znajdą się tam też pierogi z grzybami, kapustą lub serem lub kulebiak. Wśród deserów popularne są makowce i pierniki jak również kompot z suszonych owoców i kisiel z żurawin. We wschodniej Polsce podają kutię, w Warszawie łamańce z makiem, a znów w zachodniej części kluski z makiem.

 

Po wieczerzy, przy choince śpiewa się piękne Polskie kolendy i pastorałki. Przed północą większość rodzin wybiera się na Pasterkę.

 

Pasterka


Pierwsza z trzech Mszy Narodzenia Pańskiego, odprawiana w nocy z 24 na 25 grudnia. Symbolizuje czuwanie pasterzy przy żłobie Jezusa. Uczestniczymy w niej razem z najbliższymi. Jest najważniejszym momentem w czasie Świąt Bożego Narodzenia.

 

Więcej... wzór szopki

 

Więcej... pierniczki Bożonarodzeniowe

 

 

 

 

 

 

 

 

BOŻE NARODZENIE  25go grudnia - pierwszy dzień świąt

 

 

Dzień Bożego Narodzenia spędza się w spokojnym i uroczystym nastroju i zwykle w gronie najbliższych.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ŚWIĘTEGO SZCZEPANA   26go grudnia - drugi dzień świąt

 

 

Patronem drugiego dnia świąt Bożego Narodzenia jest św. Szczepan, pierwszy męczennik chrześcijański. Dotychczas w tym dniu, głównie na wsi, święci się podczas nabożeństwa ziarna owsa lub innego zboża, na pamiątkę męczeńskiej śmierci świętego, który został ukamienowany. Później garść tego poświęconego ziarna dodaje się do ziarna siewnego. Pozostałym ziarnem obsypuje się księdza (w niektórych regionach kraju), kawalerowie obsypują nim panny, albo w domach wzajemnie obsypują się nim domownicy, sąsiedzi, znajomi. Zwyczajowo dzień św. Szczepana otwierał czas zabaw, obchodów kolędniczych, trwające aż do święta Matki Bożej Gromnicznej (2 lutego), a niekiedy nawet do końca karnawału czyli do zapustów. Dzisiaj drugi dzień świąt Bożego Narodzenia to czas odwiedzin, spotkań, przyjęć i wesel.

 

 

 

 

 

 

 

 

MATKA BOSKA GROMNICZNA  2go lutego

 

W czterdzieści dni po Bożym Narodzeniu obchodzimy święto ofiarowania Najświętszej Marii Panny. Jest to uroczystość ustanowiona na pamiątkę dnia w którym Matka Boska przybyła ze Świętym Józefem i Dzieciątkiem Jezus do Świątyni Jerozolimskiej, ażeby według przepisów religii żydowskiej ofiarować pierworodnego syna Panu i złożyć w ofierze dwa gołąbki lub synogarlice.

 

Dnia tego w kościołach katolickich święci się świece woskowe. Każdy niesie na Mszę św. świecę mniejszą lub większą, ubraną gałązką choinki i wstążką. Kapłan prosi Boga, aby ogień swojej miłości rozniecił w tych wszystkich, którzy te świece mieć będą, aby oświecał ich przez łaskę Ducha świętego i obdarzał pomyślnością ciała i duszy. Poświęcone świece przechowuje się w domach. Dawniej, w czasie trwogi lub burzy zapalano świece i stawiano w oknach, modląc się, aby Bóg zachował dom od gromów. Stąd świece te nazywają się gromnicami, a uroczystość ofiarowania Najświętszej Marii Panny Świętem Matki Boski Gromnicznej.

 

 

 

 

 

 

 

 

ŚWIĘTY KAZIMIERZ – KAZIUK  4go marca

 

Św. Kazimierz jest patronem Wilna. Jego święto przypada 4go marca i dawniej w tym dniu na placu Łukiskim odbywał się wielki jarmark. Budowano stragany, zwożono wyroby drewniane jak beczki, balie, wanny, tłuczki, wałki. Na straganach wśród różnych towarów widać było piernikowe serca różnych wielkości, pięknie, kolorowo przyzdobione. Te serca Kaziukowe przypominają nam szlachetne, pełne miłości i pokory serce królewicza. Wszyscy obdarowywali się sercami powtarzająć:

        Serce serca pokochała

        Serca, sercu, serce dała.

        Do późnej nocy rozlegają się wesołe zabawy Wilnian.

 

Więcej.... przepis na serca kaziukowe

 

 

 

 

TOPIENIE MARZANNY  21go marca

 

Topienie Marzanny odbywa sie 21 marca w pierwszy dzień wiosny.  Zwyczaj ten pochodzi z dawnych pogańskich czasów. Wyraża on radość z nadchodzącej wiosny, która oznacza odrodzenie się świata przyrody; zapowiada przyszłe plony, a więc dostatek. Marzanna - symbol zimy - to słomiana kukła o kobiecej postaci, ubrana w płócienne szaty, przystrojona koralami i wstążkami. Marzannę topi się w rzece, stawie, jeziorze lub po prostu w większej kałuży. W niektórych regionach Polski kukłę podpala się i płonącą wrzuca do wody. Przy wrzucaniu Marzanny do wody dzieci wołają: "Marzanno, Marzanno ty zimowa panno, w wodę Cię wrzucamy, bo wiosnę witamy."    Więcej... Jak zrobić Marzannę

 

 

 

 

 

WIELKANOC

 

Wielkanoc w pierwszych wiekach chrześcijaństwa zwana była Paschą. Jest najstarszym świętem, obchodzonym już w II wieku na pamiątkę Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa. Długie spory gmin chrześcijańskich, toczone w pierwszych wiekach, dotyczyły terminu obchodzenia Paschy. Zakończył je Sobór w Nicei w 325 r. ustanawiając, obowiązujący do dnia dzisiejszego, termin świąt pomiędzy 22 marca a 25 kwietnia, zawsze w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni księżyca.

                                  

Okres przygotowania do Wielkanocy zaczyna się w Środę Popielcową. Ceremonia posypywania głów popiołem została wprowadzona do liturgii kościoła około IV wieku. Tradycja ma przypomnieć człowiekowi o kruchości jego życia i nieuchronnej śmierci. Wielki Post to czas pokuty, przygotowujący do przeżycia największych świąt dla chrześcijan, Świąt Wielkanocy. Wielki Tydzień to uroczysty czas rozpamiętywania ostatnich dni Chrystusa i przygotowanie do Zmartwychwstania Pańskiego. W Niedzielę Palmową  święcimy w kościele palmy na pamiątkę wjazdu Chrystusa do Jerozolimy. W Wielki Piątek przeżywamy liturgię Męki Pańskiej – jest to jedyny dzień w roku kiedy nie ma bezkrwawej ofiary Mszy Świętej. W Wielką Sobotę wierni w Polsce przynoszą do poświęcenia koszyczki ze śniadaniem wielkanocnym. W koszyczkach znajduje się chleb, sól, jaja, wędlina, i baranek z cukru. Tradycją jest również wystawianie grobu Pańskiego i wierni odwiedzają różne kościoły, modląc się przy grobach.

 

więcej.... palemki Wielkanocne

więcej... pisanki i baranek Wielkanocny

więcej... koszyczek Wielkanocny

więcej... Śmigus Dyngus

 

 

 

 

 

LAJKONIK w pierwszy czwartek po święcie Bożego Ciała

 

Przed wielu laty Tatarzy napadli na Polskę. Palili wsie i miasta. W Krakowie na wyskokiej wieży Kościoła Mariackiego chodził wartownik i pilnie wypatrywał nieprzyjaciela. Gdy zobaczył zbliżających się Tatarów, zagrał na trąbce umówioną melodię. Strzała tatarska trafiła go w szyję, melodia urwała się, ale ostrzeżeni mieszkańcy zdążyli zamknąć bramy i uratowali miasto. Od tej pory co roku, w pierwszy czwartek po święcie Bożego Ciała pojawia się na małym drewnianym koniu człowiek przebrany za Tatara. „Lajkonik” przebiega ulice miasta aby przypomnieć dawną historię Krakowa.

 

 

 

NOC ŚWIĘTOJAŃSKA – SOBÓTKI  24go czerwca

Za dawnych czasów, w całym pogańskim, słowiańskim świecie dzień przesilenia dnia z nocą obchodzono bardzo uroczyście jako święto białego boga i światłości. W noc Sobótki palono w całym kraju ogniska, składano ofiary bogu, bawiono się i rzucano wianki na wodę. Dziewczęta rzucając wianki splecione z polnych kwiatów śpiewały:

 

Wianeczku ruciany, ozdobo mej głowy

Płyń w odmęt wiślany do Wandy królowej.

 

Gorąco przy tym pragnęły, aby wianek dostał się do rąk ukochanego chłopca. Uczta wesoła, pieśni i zabawy trwały całą noc – najkrótszą noc w roku, przypadającą na 24 czerwca. Do dziś zabawa w Noc Świętojańską jest poświęcona zabawom, śpiewom, paleniu ogniu i rzucaniu wianków... a chłopcy starają się te wianki złapać i dowiedzieć się, którą z nich Sobótka przeznacza im na żonę.

 

 

DOŻYNKI, Święto Plonów .

Zwyczaj ludowy Słowian i plemion bałtyckich obchodzi zakończenie żniw. Uroczyste zabawy urządza gospodarz w nagrodę za wykonaną pracę przy żniwach i zbierania plonów.

Tradycyjnie dożynki obchodzone były w pierwszy dzień jesieni. Święto poświęcone było tegorocznym zbiorom zbóż w czasie którego dziękowano Bogu za plony i proszono o jeszcze lepsze w przyszłym roku.

Obchody dożynek rozpoczynały się wiciem wieńca, z pozostawionych na polu zbóż, z  czerwonej jarzębiny, orzechów, owoców, kwiatów i barwnych wstążek. Wieniec dożynkowy nazywano "plonem" bo oznaczał zebrane plony oraz urodzaj. Na głowie lub wyciągniętych rękach, niosła go najlepsza żniwiarka. Za nią szedł orszak odświętnie ubranych żniwiarzy, niosących na ramionach przybrane kwiatami, świecące kosy i sierpy.

Wieniec niesiono do poświęcenia do kościoła, a następnie ze śpiewem w uroczystym pochodzie, udawano się do dworu lub do domu gospodarza dożynek. Wieniec dożynkowy przechowywany był w stodole do nastepnego roku, do nowego siewu. W czasie dożynek organizowano uroczyste zabawy z poczęstunkiem i tańcami.

 

 

WSZYSTKICH ŚWIĘTYCH - DZIEŃ ZADUSZNY (1 i 2 listopada)

Są to dnie poświęcone pamięci świętych i zmarłych. Już w IX wieku dzień 1 listopada obchodzony był jako dzień Wszystkich Świętych. Była to więc uroczystość radosna, co podkreślał również biały kolor szat liturgicznych, używanych w tym dniu podczas Mszy. Natomiast 2 listopada - Dzień Zaduszny czyli właściwe święto Zmarłych, wprowadzone zostało do liturgii kościoła w X wieku. Zaczęto wtedy sprawować Msze żałobne za dusze zmarłych, jako przeciwwagę dla powszechnych w Europie pogańskich obrzędów zadusznych. Dziś mamy zwyczaj chodzenia na groby i czyszczenia zapuszczonych grobów, stawiamy na nich zapalone lampki czy znicze, ustawiamy kwiaty i odmawiamy modlitwy.   Więcej . . .

 

 

 

ANDRZEJKI  29 listopada

Andrzejki, Jędrzejki lub Jędrzejówki to pora wróżb dla dziewcząt o miłości i małżeństwie. Wróżby te znane były we wszystkich regionach Polski, a także w innych krajach Europy. Mimo tak szerokiego zasięgu występowania, pochodzenie tych wróżb i zwyczajów dotychczas nie jest znane. W zasadzie jednak wszyscy badacze zgadzają się, iż niezależnie od pochodzenia, wróżby w dniu Św. Andrzeja rozwinęły się i ostatecznie ukształtowały na gruncie tradycji chrześcijańskiej. W kościele katolickim dzień Św. Andrzeja zamyka rok kościelny. Rozpoczyna się Adwent.  Więcej...

  

 

Materiały przygotowały instruktorki z Chorągwi Harcerek w Kanadzie.

Dodatkowe materiały z podręcznika „Tropicielka”, trzecie wydanie 2005r. Nakładem Chorągwi Harcerek w Stanach Zjednoczonych oraz „Książeczki Zastępowej” wydanej przez Główną Kwaterę Harcerek, Londyn 1998r.

 

 

Wrócić na główną stronę gazetki "Sto Lat" - Numer 7